چون مسلمانان به قبرس رسيدند به ساحل آن قدم نهادند و آن جزيره‌اى است در دريا كه گويند حدود هشتاد فرسنگ در هشتاد فرسنگ است . اركون « 1 » قبرس ، كس پيش ايشان فرستاد و طلب صلح كرد و مردم آن سرزمين به اين كار تن دردادند . پس بر اين قرار صلح شد كه هر ساله هفت هزار و دويست دينار جزيه دهند . روميان نيز با آنان صلحى بر همين قرار داشتند و قبرسيان دو خراج مىپرداختند و شرط كردند كه موظف به دفاع از مردم قبرس در قبال كسانى كه از آن سوى بر ايشان بتازند ، نباشند و مسلمانان را از حركت دشمنشان ، روم ، آگاه سازند . در 32 ق / 652 - 653 م قبرسيان روميان را با دادن كشتيهايى در جنگ دريايى كمك كردند . در 33 ق / 653 - 654 م معاويه با پانصد كشتى به جنگ ايشان رفت و قبرس را به عنوه گشود و كشتار كرد و اسير گرفت . سپس صلح پيشين را برقرار كرد و دوازده هزار تن را كه همه اهل ديوان بودند ( كسانى كه نامشان در ديوان ثبت شده و عطايا در حق آنان برقرار بود ) به آنجا گسيل داشت . آنها در قبرس مساجدى بنا كردند . معاويه همچنين گروهى از مردم بعلبك را به قبرس كوچانيد و شهرى در آنجا بنا كرد . قبرسيان تا زمانى كه معاويه زنده بود ، همواره عطايايى مىفرستادند تا آنكه معاويه مرد و پسرش يزيد ولايت يافت . پس ، آن گروه را كه معاويه به آنجا گسيل كرده بود ، بازگردانيد و فرمان داد كه آن شهر را نيز ويران سازند . روايت ديگرى نيز حاكى است كه چون آن گروه بازگشتند ، مردم قبرس شهر و مساجد ايشان را ويران كردند . « 2 » ابن اثير و ديگران مىنويسند : همسر معاويه فاخته دختر قرظه كه در جنگ قبرس با او بود در همانجا درگذشت . « 3 » همچنين در اين جنگ امّ حرام همسر عبادة بن صامت از استرش فرو افتاد و گردنش شكست و مرد . « 4 » در 95 ق / 713 - 714 م در

--> ( 1 ) . از واژه يونانى apxwv » يا « apxwTos گرفته شده كه به حاكم ايالت ، رئيس صاحب منصب و نظاير آن اطلاق مىشده است ( در پاورقى ترجمه فتوح البلدان ؛ محمد توكل ، ص 221 . ( 2 ) . فتوح البلدان ؛ ص 221 و 222 و الكامل ؛ ج 3 ، ص 95 - 96 و 137 و نهاية الارب ؛ ج 5 ، ص 22 - 23 . ( 3 ) . الكامل ؛ ج 4 ، ص 10 و نهاية الارب ؛ ج 7 ، ص 130 . ( 4 ) . فتوح البلدان ؛ ص 223 و نهاية الارب ؛ ج 5 ، ص 23 .